Köşeli Yay mı? Yuvarlak Yay mı?

  Mesleğe başladığım ilk günlerden beri sıkça karşılaştığım soru bu! Yuvarlak mı, Köşeli mi? Son günlerde gittiğim seminerlerde yine benzer birkaç soruyla karşılaşınca bu konudaki deneyimlerimi burada paylaşmak doğru olacaktır diye düşündüm.

Başlamadan bir şey itiraf edeyim; bu konuda Türkiye’deki müzisyenlerin tercihleri her yıl biraz daha değişim gösteriyor ve belirginleşiyor.

 Bir çok yay yapımcısı gibi benim de köşeli (aslında sekiz köşe, yani sekizgen) bitirdiğim yaylarım var. Ancak oran olarak yaptığım yayların yaklaşık %95’i yuvarlak. Üstelik bu durum müzisyenlerin talepleriyle ilgili değil, yine tam olarak “BENİM TERCİHİM !” de diyemem. Sebebini anlamak için yay yapımıyla ilgili teknik bir kaç detayı açıklamak gerekiyor.

Köşeli yay
M. Ufuk Güler İzmir
Yuvarlak Yay

  Bir yayın yapım sürecinde çubuk önce sekizgen yapılıp kabaca ölçülerine getirildikten sonra bombe verilir ve kafa modeli işlenip topuk çubuğa iyi bir biçimde (mükemmel bir biçimde demek gerekir) alıştırılır. Süreç kısaca böyle, ancak bu süreçte çubuğun ağrılığı yayın -kılları takılmış, gümüş sargısı ve derisi ile- genel ağırlığına etki edeceğinden sürekli kontrol edilir. Kılların ve gümüş sargının ağırlığı belli olduğundan çubuğun belirli bir ağırlıkta (ya da aralıkta) olması gerekir.

  İşte bu noktada yay yapımcısı yayı köşeli mi yoksa yuvarlak mı bitireceğine, çubuğun o anki ağırlığına göre karar verir. Genellikle iyi bir çubuk işlenirken olması gerekenden ağırdır. Yayı istenilen ağırlığa getirmek için çubuğu inceltmek iyi bir fikir olmayacağından köşeler önce yumuşatılır sonra çubuk tamamen yuvarlak hale getirilir. (Bu aşamada sekizgen çubuk önce 16 köşeli sonra 32 köşeli yapılır ve daha sonra köşeler yumuşatılır ve yuvarlatılır. Ancak topuğun ve gümüş sargının geldiği bölüm yuvarlatılmaz.)

  Burada şu birkaç kelimeye tekrar dikkatinizi çekmek isterim; “iyi bir çubuk”. Yay yapımında kullanılacak çubukların kalitesini anlamak için -başta- akustik değerini ve elastikiyetini ölçmek gibi çeşitli yöntemler kullanılır ve bu ölçümlere göre “iyi bir çubuk” hemen her zaman yuvarlak yay için daha uygundur.

  Peki bu yazıdan çıkartmamız gereken sonuç “köşeli yaylar kötüdür” mü olmalı. Hayır! 

  Yay yapımında -diğer çalgıların yapımında olduğu gibi- kullanılan ağacın niteliğine göre doğru ölçülendirmeler, doğru bombe vs. ile doğru sonucu yakalamak mümkündür. Dolayısıyla köşeli bir yay da çalım kalitesi açısından müzisyene istediğini verebilir. (Bugün Dünya’da sadece köşeli yay yapan ustalar da bulunmaktadır.)

  Köşeli ve yuvarlak yay arasında çalım rahatlığı, ton kalitesi gibi konularda belirgin bir farktan bahsetmek mümkün olmasa da bir yay yapımcısı olarak köşeli yayların yuvarlak yaylara göre daha dirençli olduğu genellemesini yapmakta bir sıkıntı görmüyorum. Elbette bunun da istisnalarının olabileceği notunu ekleyerek.

  En başa dönersek, 10-15 yıl öncesinde ülkemizdeki müzisyenlerle konuştuğumda köşeli yayların daha iyi olduğu cevabını daha sık aldığımı hatırlıyorum. İlginçtir yurtdışındaki büyük müzik mağazalarının kataloglarında köşeli yayların daha pahalı olduğunu görebilirsiniz. (Teknik olarak makinede yapılmış bir yayı düzgün bir şekilde köşeli bitirmek için daha çok zamana ihtiyaç vardır.) Bu fiyat politikasının bizim algımızda etkisi var mıdır? (ben olduğunu savunuyorum ancak yine de) bilemeyiz. Bununla birlikte şunu söyleyebilirim bu anlayışın artık değişmekte olduğunu düşünüyorum ve görüyorum.

  Özetle, köşeli bir yay daha dirençli bir his verse de bu yuvarlak bir yayın mukavemetsiz olacağı anlamına gelmez. Ancak yuvarlak bir yayın ağacı köşeli bir yaya göre daha iyidir diyebiliriz.

  Evet… Karar vermek hala zor değil mi?

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *